Reactor-redacteur Arnoud van Adrichem werd onlangs door Versindaba, 'Kollektiewe weblog vir die Afrikaanse digkuns', ondervraagd over de stand van de poëziekritiek. Over engagement in poëzie en in kritiek en over de aankomende lancering van Ooteoote, een literaire nieuwsblog van Jan Pollet in samenwerking met Perdu en De Reactor.

Lees hier het hele interview.

Kevin Absilis publiceerde in De Leeswolf een essay over literatuur en de publieke ruimte dat tot stand kwam als gevolg van het debat over literatuurkritiek in de media dat De Leeswolf op 28 oktober 2010 organiseerde.

Het derde en laatste deel hiervan is nu op de website van De Leeswolf te lezen.

Lees hier verder.

De Reactor gebruikt voortaan een postbus voor alle papieren correspondentie. Wilt u zo vriendelijk zijn om post gericht aan De Reactor voortaan te sturen naar:

De Reactor
Postbus 10298
1001 EG Amsterdam

Hartelijk dank.

Marc Reugebrink pleit in Rekto:verso voor een recensiepraktijk waarin de negatieve recensie geen plaats meer heeft. Met een negatieve recensie zou de criticus louter aan 'negatief consumentenadvies' doen, een praktijk die gezien de gemarginaliseerde positie van de literatuur die Reugebrink constateert, contraproductief zou zijn.

'Literatuur is feitelijk in een reservaat gedreven. Juist dat reservaat maakt dat critici, maar ook veel schrijvers zelf, kunnen doen alsof hun neus bloedt. Men kan binnen draadgaas en prikkeldraad lustig voortgaan met het uitvechten van vetes, met hoogfilosofische discussies over ‘de juiste lectuur’, met steggelen over kwaliteit – allemaal zaken die minder arbitrair zijn dan ze misschien lijken. Maar dat verliest alle geldigheid, zodra het om de echte werkelijkheid buiten de afrastering gaat. Daar telt enkel de verkoop.'

Lees verder op Rekto:verso.

Zie ook de reacties van Reugebrink onder dit artikel op De Reactor

Huub Beurskens schreef een interessante blogpost naar aanleiding van een beschouwing van chef boeken Jeroen Vullings van Vrij Nederland over feel good proza en de recente Laatste stelling van Jeroen van Rooij op De Reactor.

Beurskens draagt met enige regelmaat bij aan De Reactor.

Op 9 februari vindt er in Het Perron te Amsterdam een debat plaats over literatuurkritiek, georganiseerd door de SLAA.
Recensenten als Arjen Fortuin (NRC), Arie Storm (Het Parool / Vrij Nederland) en Joost de Vries (De Groene Amsterdammer) zullen met elkaar discussiëren over de vraag of literatuurkritiek er nog toe doet. De presentatie is in handen van Jeroen van Kan en Isolde Hallensleben. Merkwaardig genoeg werden voor deze ‘literaire onderzoeksshow’ anno 2011 geen vertegenwoordigers van de internetkritiek uitgenodigd.

Meer informatie hier.

De Sunday Book Review van de New York Times publiceerde op de valreep van 2010 een kleine rondgang langs zes vooraanstaande critici die hun gedachten over het belang van literaire kritiek uiteen zetten. Stephen Burn, Katie Roiphe, Pankaj Mishra, Adam Kirsch, Sam Anderson en Elif Batuman waarom (literaire) kritiek ertoe doet.

Lees verder: ‘Why Criticism Matters’ in de New York Times.

Inmiddels reageerde Arnon Grunberg op deze bijlage op zijn weblog.

Doe mee aan de Literaire Prijs van de provincie Gelderland 2011, een open schrijfwedstrijd voor alle aspirant-auteurs in ons taalgebied. Het thema van deze editie is ‘Mijn Amerika’. Vraag via onze site het wedstrijdreglement aan en stuur vóór 25 februari 2011 een kortverhaal of drie gedichten in. Voor de beste inzending is er een prijs van € 1250,- te winnen. Zie voor meer informatie de website van literair tijdschrift Parmentier.

De Jan Hanlo Essayprijs wordt eens in de twee jaar uitgereikt. Naast een prijs voor gepubliceerde essaybundels is er ook een prijs voor niet gepubliceerde essays.
Deelname aan die prijs, de Jan Hanlo Essayprijs Klein, is nog steeds open. Wie vóór 15 januari 2011 een nog niet eerder gepubliceerd essay instuurt, van maximaal 2500 woorden, dingt mee naar een prijs van 1500 euro en een onderscheiding. Het winnende essay wordt bovendien gepubliceerd in De Groene Amsterdammer.
Het thema voor de prijs is ontleend aan een uitspraak van Jan Hanlo: ‘De mensen van vandaag zijn nu eenmaal vooral op het ‘zien’ ingesteld. Ik wil de wereld alleen maar een goede raad geven: vergeet de andere zintuigen niet. Afgesproken?! O.K.’
De uitreiking van de prijzen is half mei 2011.
Kijk voor informatie over de prijs, de jury, de voorwaarden, en het inzendadres op www.essayprijs.nl.

Matthijs de Ridder schreef een bijdrage over literatuur en internet voor Vlaams-Nederlands Huis deBuren. U leest het hier....

Uitgever Harold Polis publiceerde op zijn blog 'De kunst van het motoronderhoud' de lezing over literatuurkritiek die hij afgelopen donderdag 28 oktober uitsprak tijdens de debatavond Papieren tijgers? in Het Letterenhuis te Antwerpen. Nu ook mét filmpjes!

Een citaat: "Ik vind dat er aan literaire kritiek even hoge eisen mogen worden gesteld als aan de literatuur waar die kritiek het over heeft. Mede om die reden kan ik het niet begrijpen dat er aan de opname van de literatuur in een anti-economie zo’n verlossende kracht wordt toegekend, het is een illusie die vaak terugkeert in onze middens."

In samenwerking met het Vlaams Fonds voor de Letteren en Het Letterenhuis onrganiseert De Leeswolf een debat over de plaats van literatuurkritiek in de media.

* Kan de literatuurkritiek in dag- en weekbladen maar beter worden afgeschaft?
* Is het internet de ideale uitwijkplek voor kwaliteitsrecensies?
* Hoe democratisch zijn papieren en internetkritiek?

Lezingen van Kevin Absillis (onderzoeker UA) en Harold Polis (uitgever).

Debat met Eva Berghmans (De Standaard), Matthijs de Ridder (De Reactor) en Frank Hellemans (Knack), gemodereerd door Marc Reugebrink.

U bent welkom op donderdag 28 oktober om 19 uur in het auditorium van het Letterenhuis, Minderbroedersstraat 22, 2000 Antwerpen.

Meer informatie: www.deleeswolf.be

Een nieuw opstel werd toegevoegd aan onze collectie Teksten over kritiek: Thomas Vaessens' essay 'Buitengewesten en grensgebieden. De zelfgenoegzaamheid van de poëziekritiek', uit de bundel Ongerijmd succes (Vantilt, 2006).

In zijn artikel ‘Volksverheffing 2.0. Literatuurkritiek op het internet’ uit Ons Erfdeel bespreekt literatuurwetenschapper Kevin Absillis hoe literatuur zich op het web manifesteert. Met onder meer aandacht voor De Reactor, 'de opvallendste nieuwe speler in het literaire debat op het net'. Lees hier het hele artikel.

Anneke Janssen nam afscheid als redactielid van De Reactor en wordt opgevolgd door de Brusselse critica en onderzoekster Kim Gorus. Welkom! Lees meer...

Schrijver en criticus Jacq Vogelaar leverde een nieuwe bijdrage voor onze rubriek Teksten over kritiek, in de vorm van het 'Naschrift bij een naschrift' getiteld Hoog van de toren (2008).

In onze rubriek Teksten over kritiek werden deze week twee nieuwe opstellen uit de oude doos gehaald: 'Typen van critici' van Simon Vestdijk (1952) en 'De criticus is een schrijver' van Paul De Wispelaere (1966).
Met dank aan literair vertaler en criticus Erik De Smedt voor zijn suggestie van laatstgenoemde tekst.

De Reactor is weer een rubriek rijker. In Teksten over kritiek presenteren we een groeiend archief met oude en recente opstellen, artikelen en knipsels over literatuurkritiek. Op die manier willen we diverse standpunten en inzichten documenteren, ter inspiratie voor verdere praktijk en reflectie.
De eerste update bevat alvast prikkelende teksten van Karel Van de Woestijne, Paul van Ostaijen, Erik Spinoy, Daniël Rovers, Jos Joosten en Tom Sintobin.

Deze lezersbrief verscheen samen met de reactie van Piet Joostens namens De Reactor in Knack nr. 3, 20 januari 2010

Blijkbaar heb ik een gevoelige snaar geraakt bij Frank Hellemans. Voor de tweede keer spreekt hij zich in Knack uit over mijn artikel in De Leeswolf (november 2009) waarin ik een kritische analyse maakte van de Vlaamse en Nederlandse dagbladkritiek.

In zijn jongste bijdrage 'Slimme jongens onder elkaar' (Knack, 13-01-2010) trekt Hellemans andermaal ten strijde tegen mijn volgens hem haast ahistorische en dus blijkbaar abjecte pleidooi voor een betere, meer doorwrochte literatuurkritiek op de plek waar dat nog, nee weer kan: het internet. Hellemans vermoedt dat ik niet weet waar de wortels van de ‘westerse printmedia’ liggen. Als ‘slimme jongen’ weet ik dat natuurlijk maar al te goed en dat is ook precies de reden waarom ik mijn pleidooi heb afgestoken. Als dat stuk kernachtig valt samen te vatten, dan staat er niet: ‘intellectuelen hoed u voor het papier’, maar: ‘printmedia, red uw zaak’. Mijn artikel is in eerste instantie een provocatie aan het adres van de bestaande media om hun werk beter te doen. Om zich weer meer op hun democratische taak toe te leggen en niet langer op paternalistische manier te veronderstellen dat ze weten wat goed en vooral wat te moeilijk of niet interessant is voor hun lezers.

Dat zo’n pleidooi nodig is, blijkt wel uit de merkwaardige redenering die Hellemans voorts opzet. Hoe hij tot de conclusie komt dat het vrij toegankelijke internet minder democratisch is dan Knack waarvoor je elke week weer moet betalen, ontgaat me volledig. Hoe hij tot de slotsom komt dat De Reactor – ontstaan uit een samenwerking tussen de tijdschriften nY, DW B, Parmentier en medewerkers van het voormalige Raster – een ‘inteeltinitiatief’ is, snap ik ook niet. Het wordt nog vreemder als hij begint te pleiten voor een ‘ondubbelzinnige printpoot’ van De Reactor. Waarom? Omdat tekst op papier volgens de klassieke geest Hellemans beter is dan digitale tekst.

Dat is helaas een achterhaald standpunt, maar dat zal Hellemans wel merken als zowel Knack als De Reactor over niet al te lange tijd voornamelijk op e-readers worden gelezen.

Matthijs de Ridder

Deze lezersbrief verscheen in Knack nr. 3, 20 januari 2010
Lees ook de reactie van Matthijs de Ridder.

In Knack van 13.1.10 (‘Slimme jongens onder elkaar’) schaart Frank Hellemans het nieuwe Vlaams-Nederlandse platform voor literaire kritiek De Reactor onder de ‘versnipperde initiatieven’ op het internet ‘waar het zoemt en suddert, zoals in cafés of laboratoria’. Blijkbaar is het Hellemans ontgaan dat De Reactor juist het resultaat is van een hechte samenwerking tussen diverse Vlaamse en Nederlandse tijdschriften (DW B, nY, Parmentier en medewerkers van het voormalige Raster). Het platform geniet de steun van zowel het Vlaamse als het Nederlandse Fonds voor de Letteren, van de Taalunie en van Stichting Lira Fonds. De Reactor heeft blijkens de eerste statistieken ongeveer evenveel lezers in Nederland als in Vlaanderen. Bovendien wisselt De Reactor regelmatig waardevolle recensies uit met De Leeswolf, en hebben ook Knack-medewerkers Herman Jacobs en Frank Albers bijdragen toegezegd. Van een ‘inteeltinitiatief’, zoals Hellemans De Reactor smalend noemt, kan dus geen sprake zijn. Ook al niet wanneer men kijkt naar de grote diversiteit aan Vlaamse en Nederlandse critici die de voorbije maanden al voor De Reactor hebben geschreven.

Hellemans heeft ook weinig op met internetpublicaties: ‘Wat je op internet smijt, zijn veelal woorden in de wind en die kunnen een solide (print)basis in de regel best gebruiken.’ En hij besluit: ‘Het is pas op het klassieke forum van het gedrukte woord en wederwoord dat het online vertoog echt zichtbaar wordt en vaste, ondubbelzinnige contouren vertoont. En daardoor ook uitnodigt tot verdere discussie.’ Grappig dat Hellemans dit stuk zelf eerst op de website van Knack publiceerde, duidelijk verlangend naar zichtbaarheid en uitnodigend tot verdere discussie. Hellemans lijkt wel een fabrikant van faxtoestellen die ons per e-mail het gebruik van internet ontraadt!

Bovendien maakt Hellemans nergens duidelijk waarom we voor het echt zichtbare vertoog, met vaste, ondubbelzinnige contouren de gedrukte media zouden moeten gebruiken. Wat is er zo onvast en dubbelzinnig aan een boekbespreking op internet?

Dat Hellemans de redactie van De Reactor een ‘clubje slimme jongens’ noemt, is natuurlijk een compliment dat wij dankbaar aanvaarden – al zit er ook een pienter meisje bij. Maar hij vergist zich als hij meent dat ons voor iedereen toegankelijke platform — géén literair tijdschrift — een ‘selectieve online niche’ is omdat het niet koos voor een ‘ondubbelzinnige printpoot’. Natuurlijk kan men zich perfect zonder papier en drukinkt ‘expliciet tot het publiek en de openbaarheid bekennen’.
De tijden zijn veranderd.

Piet Joostens
namens De Reactor

Vanaf de oprichting werkt De Reactor samen met recensietijdschrift De Leeswolf. Onderling wisselen we iedere maand twee stukken uit: een recensie uit De Leeswolf verschijnt op De Reactor, en in iedere aflevering van De Leeswolf staat een bespreking die op onze site verschenen is.

Deze maand koos De Reactor voor David Nolens’ bespreking van Kali. Een voorwinterverhaal van Peter Handke. In de nieuwste aflevering van De Leeswolf verschijnt Matthijs de Ridders ‘De afvallige republiek der letteren’ over De republyk van Hans van der Heijde.

Op de website van De Leeswolf staat sinds vandaag een ander stuk van Matthijs de Ridder, het polemische ‘Geen bezoek, geen bloemen. Pleidooi voor een koel afscheid van de dagbladkritiek’.

‘Ook online blijkt er wel degelijk vraag naar langere recensies te bestaan’, zo merkte Elsbeth Etty op in NRC Boeken (‘Converseren of recenseren’, NRC, 30-10-2009). ‘Probleem is alleen wie de auteurs ervan betaalt’, vervolgde zij, om daarna te suggereren dat recensiesites als De Reactor stukken aanbieden van onder andere nrcboeken.nl. ‘Gratis bevoorrading’, volgens Etty.

Deze voorstelling van zaken klopt niet. Ten eerste is het simpelweg niet waar dat De Reactor ‘content’ van NRC overneemt, zodat ook Etty’s vrees dat deze werkwijze weleens tot gevolg kan hebben dat kranten hun ‘onafhankelijke literaire kritiek’ niet meer kunnen bekostigen, ongegrond is. Als Etty eventjes naar dereactor.org zou zijn gesurfd dan zou ze hebben gemerkt dat daar louter eigen stukken op te vinden zijn. Wellicht had ze dan ook gezien dat deze site wordt gesubsidieerd door het Nederlands Literair Productie- en Vertalingenfonds, het Vlaams Fonds voor de Letteren, de Nederlandse Taalunie én Stichting Lira. Zij zorgen ervoor dat de auteurs van De Reactor kunnen worden betaald.

Het ontstaan van De Reactor is dus inderdaad nieuws, maar niet omdat het bestaan van dit soort online initiatieven de traditionele boekenbijlagen in gevaar zou brengen. Integendeel. De Nederlandse en Vlaamse fondsen en stichtingen hebben De Reactor juist gesteund omdat het niet goed gaat met de boekenbijlagen. Meer bepaald omdat er in die bijlagen steeds minder sprake is van de onafhankelijke literatuurkritiek die ook Etty nog hoog in het vaandel zegt te hebben. De kritiek in kranten is namelijk afhankelijk van verkoopcijfers, waardoor er steeds kortere stukken over steeds minder boeken worden geplaatst.

Op de site van Athenaeum Boekhandel lijkt het, volgens Etty, precies andersom te werken. De langere recensies die daar worden geplaatst zorgen ervoor dat de boekverkoop stijgt, waardoor er weer meer recensies kunnen worden bekostigd. ‘Hoog tijd dat krantenuitgevers eens een “verdienmodel” bedenken dat de onafhankelijke literaire kritiek veilig stelt’, concludeert Etty vervolgens. Maar hoe de literatuurkritiek in zo’n verdienmodel onafhankelijk zou moeten blijven, zegt ze er wijselijk niet bij. Bovendien vergeet ze dat boekenbijlagen allang onderdeel van zo’n verdienmodel zijn. Ook NRC Boeken bestaat bij de gratie van oplagecijfers. Ook de stukken van Etty moeten worden terugverdiend door de verkoop van kranten.

Of wringt hier juist de schoen en bedoelde Etty dat er alleen op het internet behoefte is aan lange recensies en dat de boekenbijlagen daarom gedoemd zijn te verdwijnen? Dan is de vraag wie de recensenten van krantensites gaat financieren inderdaad zeer prangend. Mensen zijn nu eenmaal niet zo snel bereid om voor online informatie te betalen. Maar welke andere mogelijkheid zou een bedrijf hebben om geld te verdienen aan zoiets niet-commercieels als literatuurkritiek, zeker als het tegelijkertijd de onafhankelijkheid ervan wil waarborgen? Dat is onmogelijk. Ofwel moet er gezocht worden naar een zo groot mogelijk publiek (dat eigenlijk niet geïnteresseerd is in literatuur) en moeten er toegevingen gedaan worden aan de selectie van de boeken en aan de lengte en inhoud van de recensies. Ofwel moet de kritiek in dienst staan van de verkoop van boeken. Laat dat nu precies het dilemma zijn waaraan de gedrukte boekenbijlagen ten onder gaan.

De oplossing lijkt simpel: zolang de kranten aan de hand van marketingmodellen worden geoptimaliseerd, kan de onafhankelijke literatuurkritiek alleen 'veilig gesteld' worden als we er een publieke zaak van maken, zoals hier op De Reactor. Alle bemoedigende gedachte-experimenten van Elsbeth Etty ten spijt. Dat zij die conclusie vanuit haar vertrouwde positie nog even tracht te weren, is even begrijpelijk als opmerkelijk. Etty's enige optie lijkt voorlopig om haar eigen medium superieur te verklaren. De inhoud komt volgens haar immers nog steeds uit de krant. Helaas kun je dat alleen beweren als je niet over de grenzen van de oude media durft te kijken. Gelukkig zijn lezers meestal nieuwsgieriger.

Matthijs de Ridder

De redactie en medewerkers van De Reactor wensen u een aangename kennismaking met het nieuwe platform voor literaire kritiek.

De Reactor start met veertien kritieken en twee afleveringen uit de rubriek De laatste stelling. Voorlopig vindt u hier ongeveer iedere drie dagen een nieuwe recensie. Eens per maand spreekt een criticus zich onomwonden uit in een 'laatste stelling'.

We zijn benieuwd naar uw mening over deze site. Aarzel daarom niet om onder een recensie of stelling te reageren. Om te kunnen reageren, dient u zich wel even bij ons te registreren. Zodra u een inlognaam en wachtwoord heeft, kunt u met ons, onze critici en met andere bezoekers discussiëren.

Wilt u telkens als er een nieuw artikel op De Reactor verschijnt, daarop geattendeerd worden, gebruik dan onze RSS-functie (zie onder).