Marc Reugebrink pleit voor collegialiteit

Geen idee wanneer dit stuk van Marc geschreven is. Ik vind nergens een datum en ben als lezer een tijdje afwezig geweest op dit forum. Mijn reactie is dus mogelijk al enigszins of zelfs volledig achterhaald. Waarvoor excuus.

Verkeerd begrepen collegialiteit of Hoe doen schrijvers zichzelf de das om

Als ik Marc goed begrijp dan mag ik als halfslachtig collega niet of alleen maar positief op zijn mooi geformuleerd voorstel tot gedeeltelijke afschaffing van de gedegen kritiek en recensie reageren. Maar hier, in dit reservaat, mag het misschien nog net.

Dan nog dat andere obstakel: ik ben geen romanschrijver, maar een menswetenschapper, auteur van boeken over menswetenschappelijke onderwerpen. Makkelijk te nemen die hindernis want we zijn in hetzelfde bedje ziek. Boeken over menswetenschappelijke onderwerpen geschreven door Nederlandstalige auteurs worden al een hele tijd door uitgevers en boekenbijlagen nog stiefmoederlijker behandeld dan de literatuur (zeker in Vlaanderen). Hetzelfde geldt voor de recensent van niet-fictie, zoals dat heet. De voorbije vijftien jaar legden de boekenredacties van de twee grootste Vlaamse kranten me onafhankelijk van elkaar op alleen boeken te bespreken die positief besproken konden worden. Een negatieve bespreking van een (menswetenschappelijk) boek, hoe terecht ook, ziet men liever niet. Als recensent sta je dan voor de keuze een niet zo goed boek positief te bespreken of het na lectuur de vuilmand in te gooien en uitgerangeerd te worden (ook economisch). Bespreking moeten ook zo hapklaar mogelijk zijn, niet te lang, niet te moeilijk, veel sterren.  Naar mijn gevoel moeten recensenten (zeker die van menswetenschappelijke boeken) zich al te zeer voegen naar de zogenaamde eisen van de markt, gebaseerd op door verkoopcijfers ingevulde preferenties van de potentiële lezers.

Je vrolijk maken over andermans werk (boek), de auteur afzeiken, persoonsgerichte recensies dus, zijn ook voor mij uit den boze en bovendien vanuit het oogpunt van de potentiële lezers van dat boek volkomen irrelevant. Maar boeken niet bespreken omdat ze niet goed genoeg zijn, of negatieve kritiek op een (bijvoorbeeld ook in andere opzichten goed) boek inslikken omdat dat potentiële kopers kan kosten, dat gaat me te ver en heeft voor volgens mij alleen maar een averechts effect. Dat we in onze wereld winst, verkoopcijfers en consumptie overheersen, betekent niet dat we daar platvloers moeten op inspelen.

Als recensent schrijf je, als het goed is, vanuit een bepaalde ter zake doende kennis en schrijf je in de eerste plaats voor de potentiële lezer (of koper) van het besproken boek of artikel. Je reikt argumenten aan om een bepaald boek wel of niet te lezen, je zet zoveel mogelijk pro en contra’s op een rij. Gestoffeerde, goed overdachte en prikkelden argumenten waar de lezer iets aan heeft, die hem of haar tot nadenken en mogelijk tot (verdere, andere) lectuur aanzetten. Want waar mogelijk plaatst de recensent zijn positieve en negatieve kritiek in een bredere context, door verwijzing naar andere boeken, informatiebronnen en invalshoeken. Als potentieel lezer verwacht ik niet minder van een recensie, ook over romans. Een beredeneerd en lichtend pad over of doorheen de boekenberg die op mij af komt.

Een goede recensie doet meer. Idealiter - toegegeven - bevordert of beperkt ze de verkoop van een bepaald boek en op die wijze kan het beleid van sommige uitgevers en boekenbijlagen op de middellange termijn een beetje bijgestuurd worden, vooral dan door goed beargumenteerde negatieve besprekingen van boeken die het op de markt wel doen maar in feite compleet overbodig, het denken en voelen van mensen niet bevorderen maar bemoeilijken of verhinderen