http://www.dereactor.org/ nl Copyright 2010 2010-09-01T11:06:33+00:00 http://www.dereactor.org/home/detail/van_kippen_en_mensen/ Over In het begin was er niemand van Mineke Schipper. Mineke Schipper publiceert op haar vakgebied, de interculturele literatuurwetenschap, niet alleen wetenschappelijke teksten maar ook boeken voor een lekenpubliek, waarvan Trouw nooit een vrouw met grote voeten. Wereldwijsheid over vrouwen (Het Spectrum, 2004) het meest succesrijke is. Vorig jaar wijdde ze een boek aan mythen over ‘het einde van de mensheid’ (Na ons de zondvloed, Bert Bakker), en al in 1980 was gebleken dat ook het begin der tijden haar belangstelling heeft: ze bezorgde toen een bundel Afrikaanse scheppingsmythen (Het zwarte paradijs, herdrukt in 1999 bij Elmar). In het begin was er niemand sluit daarbij aan, maar dit nieuwe werk over de oorsprong van de mens bestrijkt zowat de hele wereld, en het is geen echte bloemlezing. De verhalen worden niet letterlijk weergegeven zoals ze in de bronnen staan opgetekend; soms zijn het slechts fragmenten, en meestal werden ze ‘ingekort en bewerkt om de leesbaarheid te… Essay 2010-09-01T10:06:33+00:00 Joris Note http://www.dereactor.org/home/detail/serieuze_ironie/ Over Harde feiten: 100 romans van Ilja Leonard Pfeijffer. Voor velen steunt de appreciatie van een kunstwerk op begrip: pas wanneer iets volledig te begrijpen valt, wordt er een positieve waarde aan toegekend. Door zijn intellectuele spot verzet het oeuvre van Ilja Leonard Pfeijffer zich tegen een gemakkelijk begrijpen. Zijn sérieux is doordrongen van ironie, en zijn ironie is serieus te nemen. Zo ook de ironische boodschap op de achterflap van zijn nieuwste boek, Harde feiten: 100 romans. De flaptekst wijst op een tegenstelling. Pfeijffer staat bekend als de schrijver van ‘woeste, breed uitwaaierende romans’ en van ‘overvolle, kokende verzen’. Maar dit boek is anders. Het vormt een eenheid in zijn ‘strenge formele beperking’. Pfeijffer heeft namelijk ‘precies honderd’ verhalen geschreven ‘die stuk voor stuk niet langer mochten zijn dan vijfhonderd woorden.’  Die tegenstelling is natuurlijk vals, of op zijn minst niet volledig correct. Honderd ‘romans’ samenvoegen op slechts 172 pagina’s, met een overvloed aan thema’s, personages en… Proza 2010-07-27T18:37:12+00:00 Hans Demeyer http://www.dereactor.org/home/detail/de_tragedie_van_de_planetaire_kleinburgerij/ Over De naaimachine van Heleen van Royen. Een recensie over Heleen van Royens De naaimachine is een heikele zaak, althans voor iemand die in literatuur zoekt naar reflectie, naar ideeën of naar esthetische ervaringen. In De naaimachine is daarvan namelijk geen spoor en dat maakt het verleidelijk om, na een paar knorrige opmerkingen over Van Royens stijl, te concluderen dat we hier met literatuur te maken hebben die alleen nog maar consumptiemateriaal is. Onterecht is die conclusie niet: deze bundeling van eerder gepubliceerde columns verscheen zo goed als gelijktijdig met de verfilming van Van Royens De gelukkige huisvrouw en is dus in de eerste plaats een poging om haar succes verder te verzilveren. Maar behalve dat ze voorspelbaar is, gaat een dergelijke redenering voorbij aan het belang van De naaimachine. Het boek is namelijk niet alleen een product dat volgens de wetten van de markt op een zo effectief mogelijke manier een zo groot mogelijk afzetgebied dient… Proza 2010-07-23T09:40:07+00:00 Gijsbert Pols http://www.dereactor.org/home/detail/geen_nieuws_goed_nieuws/ Over Gebakken lucht van Nick Davies. Vertaald uit het Engels door Maaike Bijnsdorp en Wim Scherpenisse Nooit tevoren kregen zoveel mensen zoveel onderwijs, zoveel kansen om zich intellectueel, politiek en cultureel te ontwikkelen. Kennis en cultuur zijn wijder verbreid dan ooit. Je zou verwachten dat de kwaliteit van de nieuwsmedia, de informatiestroom over mens en wereld, navenant toeneemt, maar het tegendeel is waar. Nooit tevoren was er zoveel bladvulling, sensatiezucht en gebakken lucht – ook in kwaliteitskranten. Hoe hoger gestudeerd de mens, hoe lager het niveau van de media. Ze richten zich minder tot de homo sapiens dan tot de homo ludens, de spelende, plezier makende spektakelmens. Velen willen zich na gedane studies en dagtaak niet nog eens de kop breken over de rest van de wereld. Ook al omdat mens en maatschappij commerciëler, individualistischer en oppervlakkiger geworden zijn. Kijk je alleen naar de pers, zoals Nick Davies doet in Gebakken lucht (Oorspronkelijk in het Engels uitgegeven als Flat Earth News), dan… Non-fictie 2010-07-21T08:56:09+00:00 Gie van den Berghe http://www.dereactor.org/home/detail/bravoure_opnieuw/ Over Opnieuw en opnieuw en opnieuw van Joost Vandecasteele. Het moet snel gaan voor Joost Vandecasteele. Nog geen jaar geleden debuteerde hij met de weinig overtuigende verhalenbundel Hoe de wereld perfect functioneert zonder mij en nu – terwijl het tussenliggende jaar verder goed gevuld was met radio- en tv-optredens – is er een heuse roman. Opnieuw en opnieuw en opnieuw dient zich in de ondertitel aan als een Neo-Spartaanse hard-boiled liefdestragedie, ‘naar een idee van Heinrich von Kleist en Mark Johnson’, of als de onwerkelijke combinatie van genres en stijlen die ook Vandecasteeles debuut tekende. In dat debuut bleef de beoogde chaos van verwijzingen en registers vooral in het goed bedoelde concept steken, al leken sommige van de eerder fantastische verhalen wel wat meer te beloven. En meer is precies wat deze roman brengt, zij het meer van hetzelfde. Dit is Joost Vandecasteele, opnieuw en opnieuw en opnieuw. Opnieuw Aan het begin van de… Proza 2010-07-16T10:00:13+00:00 Matthijs de Ridder http://www.dereactor.org/home/detail/de_duistere_poppenspeler/ Over Reynaert de vos van Marc Legendre en René Broens. Ongeveer 750 jaar geleden schreef ene Willem – nadat hij bijgekomen was van de heisa die zijn verhaal Madocke naar eigen zeggen had veroorzaakt – een ingenieuze parabel die uitgroeide tot hét hoogtepunt van de internationale dierenepiek. Die Madocke is nooit teruggevonden, maar van de Van den vos Reynaerde bestaan enkele min of meer complete handschriften. Als je dit werk vergelijkt met de andere verhalen over Reynaert, met eerdere versies in het Latijn en Frans of latere aanvullingen in het Nederlands of Middelhoogduits, dan valt vooral het vakmanschap van Willem op. Zijn tekst bevat bijna geen stoplappen om rijm of metrum te laten kloppen, kent nauwelijks overbodige uitweidingen en uit de vele dubbele bodems en interpretatiemogelijkheden spreekt het literair vernuft van de auteur. De tekst is zo subtiel dubbelzinnig dat er na zeven eeuwen nog steeds geen consensus bestaat over de (elementaire) vraag of Willem van de sluwe vos… Strip 2010-07-15T07:20:23+00:00 Patrick Bassant http://www.dereactor.org/home/detail/de_spiegel_van_de_lulligheid/ Over Overwoekerd van Tsead Bruinja. Tsead Bruinja is een dichter die het goed met zichzelf heeft getroffen. Dat klinkt sarcastischer dan het is bedoeld: het is namelijk niet zo dat Bruinja zelfingenomen is, of hoog van de toren blaast. Wat ik bedoel is dat Bruinja een bevoorrecht leven leidt. Hij kan rondkomen van zijn dichterschap, is gelukkig getrouwd, woont in een huisje in Amsterdam-West (mét dakterras), en heeft sinds kort een gloednieuwe wasmachine. In vergelijking met een inwoner van, zeg, een Zuid-Afrikaanse township, een dorpje in Afghanistan of de Gazastrook, heeft hij bepaald niet te klagen. Bruinja is zich daar terdege van bewust. Paradoxaal genoeg moest hij eerst in een depressie terechtkomen voordat hij dat inzicht kon verwerven, zo blijkt uit een recent interview: ‘Ik ging in therapie bij een psycholoog, en ik kwam er achter wat een heerlijk leven ik eigenlijk heb […]. Ik zag ook in dat dat genoeg… Poëzie 2010-07-08T06:37:34+00:00 Gaston Franssen http://www.dereactor.org/home/detail/geen_hond/ Over Bagatellen van Willem G. van Maanen. In Bagatellen varieert Willem van Maanen op zijn geliefde thema’s – dood, bedrog en incest – op de voor hem gebruikelijke, droog humoristische toon. Bagatellen sluit zo overtuigend aan bij het eigenzinnige oeuvre van de inmiddels 89-jarige schrijver, die hopelijk nog niet aan zijn laatste werk toe is. Mondschrift Bagatellen bestaat uit vijftien kortverhalen die allemaal handelen over de dood, afwisselend gekoppeld aan seksualiteit of wederopstanding. De rode draad door de ‘bagatellen’ of faits divers is Stephen Storm, een schrijver die na een duik in een met bouwstenen gevuld bosmeer tot aan de nek verlamd raakt en voortaan noodgedwongen met zijn mond moet schrijven. Deze tragische gebeurtenis betekent echter een creatieve boost voor het ietwat in het slop geraakte schrijverschap: ‘Sinds Stephen Storm (ps) met de mond is gaan schrijven worden zijn verhalen er steeds beter op. Levendiger, menselijker, zeker in de dialogen, wat in zijn situatie ook voor de… Proza 2010-07-01T10:05:47+00:00 Kim Gorus http://www.dereactor.org/home/detail/brieven_van_pygmalion/ Over Brieven aan Olga van Jan Wolkers. Bezorgd en ingeleid door Onno Blom Er zijn weinig Nederlandse auteurs die zo hartstochtlijk de mythe van hun eigen leven hebben geschreven als Jan Wolkers. In dat verhaal neemt de grote liefde die hij voelde voor zijn tweede vrouw, Annemarie Nauta, een belangrijke plaats in. In 1972 onthulde zij in een televisie-interview het model te zijn geweest voor Olga Stabulas, het ‘lieve rooie dier’ uit Turks fruit. Toen Wolkers in 1957 een half jaar in Parijs verbleef, correspondeerde hij hartstochtelijk met Annemarie. Onno Blom, die aan Wolkers’ biografie werkt, heeft in Brieven aan Olga Wolkers’ brieven (en passages uit die van Nauta) bezorgd en ingeleid. De belangrijkste vraag bij dit boekje is wat mij betreft of het nieuwe inzichten biedt in Wolkers’ werk. Brieven aan wie? De titel lijkt op het eerste gezicht nog best logisch: de lezer kent Nauta immers alleen voor zover zij Olga is geworden. Maar toch: waarom niet gewoon Brieven aan Annemarie… Brieven 2010-06-28T08:42:28+00:00 Jeroen van Rooij http://www.dereactor.org/home/detail/alleen_de_grootste_nabijheid/ Over Affiniteiten (Die Wahlverwandtschaften) van Johann Wolfgang Goethe. Vertaald door Ria van Hengel 1981, hoe zou ik het kunnen vergeten! We waren tamelijk jong, de Koude Oorlog woedde nog, en we reisden om te leren door de Duitse Democratische Republiek - een netjes uitgestippelde tocht, dat moest zo van hogerhand: Oost-Berlijn, Dresden, Wittenberg…, en ook het zonderlinge, verontrustende duo Buchenwald & Weimar, met in die laatste stad het verbluffende Goethehuis. De hele tijd trouwens was de oude meester onze reisgezel, want we lazen in vertaling het boek met de blijkbaar lastig vertaalbare titel Die Wahlverwandtschaften (1809). Natuurlijke verwantschap, zo heette het toen, en het maakte deel uit van de reeks Prisma Klassieken, die zowel in pocket als gekartonneerd verscheen en titels herbergde van onder meer Diderot, Flaubert, Kleist, Conrad, Henry James en Thomas Hardy. Het was geen erg bevallige maar wel een nuttige en betaalbare serie; ik eer haar nagedachtenis. De Goethevertaling (van Pim Lukkenaer, 1979) was van heel redelijke kwaliteit, je vraagt… Proza 2010-06-23T10:08:53+00:00 Joris Note http://www.dereactor.org/home/detail/marx_en_de_verminkte_mens/ Over Het Kapitaal van Karl Marx. Vertaling Isaac Lipschits, herzien door Hans Driessen In 1867 publiceerde Karl Marx het eerste deel van zijn hoofdwerk, Das Kapital. Kritik der politischen Ökonomie. Honderd jaar later verscheen bij De Haan in Bussum een Nederlandse vertaling van de hand van Isaac Lipschits. Die vertaling is nu in een door Hans Driessen geheel herziene editie door uitgeverij Boom opnieuw uitgebracht. Waarom? Karl Marx (1818-1883) was een beroerd profeet. Bijna alles wat hij heeft voorspeld is anders verlopen dan hij had gedacht. Het klassenconflict tussen arbeiders en kapitalisten – volgens Marx de motor van de moderne geschiedenis – is niet alleen maar groter geworden, het is in menig opzicht ook kleiner geworden. De lonen van de arbeiders zijn bijvoorbeeld niet steeds gedaald, integendeel zelfs. De wet van de dalende winstvoet is onjuist gebleken. Het kapitalistische systeem is niet aan zijn eigen contradictoire logica ten onder gegaan. De dictatuur van het proletariaat heeft zich nergens voorgedaan. En dictaturen die… Essay 2010-06-20T19:42:01+00:00 Frank Albers http://www.dereactor.org/home/detail/lets_talk_about_sex/ Over The Pregnant Widow van Martin Amis. Het voorlaatste boek dat Martin Amis publiceerde was de essaybundel The Second Plane, uit 2008. Het gelijknamige openingsstuk begon als volgt: ‘It was the advent of the second plane, sharking in low over the Statue of Liberty: that was the defining moment. Until then, America thought she was witnessing nothing more serious than the worst aviation disaster in history; now she had a sense of the fantastic vehemence against her.’ De rest van de bundel had dezelfde scherpte in toon, gedachte en humeur; hier was een schrijver aan het woord die zich klaar maakte om voor eens en altijd te formuleren wat het Grote Gevaar van deze tijd was. Hij stelde zichzelf daar als contemporaine Voltaire tegenover, met zijn pen in de aanslag als een priemend zwaard. Ik moest herhaaldelijk aan The Second Plane denken bij het lezen van Amis’ nieuwe roman, The Pregnant Widow, een losse komedie over hormonaal… Proza 2010-06-18T07:27:03+00:00 Joost de Vries http://www.dereactor.org/home/detail/de_roman_als_culinaire_specialiteit/ Over De graaf van Montecristo van Alexandre (père) Dumas. Vertaald door Jan H. Mysjkin Van Henry James is de uitspraak dat een roman een roman is zoals een pudding een pudding, en dat het ons er alleen om te doen kan zijn hem te verorberen. Hoe badinerend dat ook mag zijn bedoeld, als er één romancier is die er net zo tegenaan zou hebben gekeken, één roman die precies aan dit signalement beantwoordt — en denk dan liefst aan een rijkelijk gevulde soort, zoals de Engelse Christmas pudding of onze eigen, ook al niet kinderachtige, broodpudding — dan is het wel Alexandre Dumas (père) en zijn Graaf van Montecristo. Een auteur die niet alleen door zijn werk maar ook door zijn grenzeloze inspiratie, tomeloze werkkracht en mateloze leven, kortom zijn larger than life-persoonlijkheid, nog steeds tot onze verbeelding spreekt. Vanaf de jaren veertig van de negentiende eeuw begonnen de kranten grote aantallen nieuwe lezers te trekken doordat ze dankzij nieuwe… 2010-06-16T08:15:13+00:00 Clemens Arts http://www.dereactor.org/home/detail/sisyfus_kiezel/ Over Pierre Kemp, een leven van Wiel Kusters. Weinig spektakel Het is haast onvoorstelbaar dat Wiel Kusters’ beschrijving van Pierre Kemps leven tot een boek van bijna 750 bladzijden heeft geleid, wanneer je bedenkt dat er vrijwel geen andere dichter van klasse bestaat die zo weinig heeft meegemaakt wat betreft reizen, het verkeren in artistieke of anderszins als interessant geldende kringen, het betrokken zijn bij politieke of maatschappelijke omwentelingen, relationele rampspoed, literair-historische revoltes, enzovoort. In de iets meer dan tachtig jaren van zijn leven verbleef Pierre Kemp een maand of negen in Amsterdam, waartoe hij meteen ook de langste reis van zijn hele leven maakte. Hij trouwde op zijn eenendertigste, kreeg drie zonen, die zich net als hun moeder nauwelijks voor zijn dichterij interesseerden, hij pendelde meer dan een kwart eeuw wekelijks van maandag tot en met zaterdag met de trein tussen zijn woonplaats Maastricht en Eygelshoven, om er als loonadministrateur bij de kolenmijn Laura de kost… Biografie 2010-06-15T11:25:33+00:00 Huub Beurskens http://www.dereactor.org/home/detail/de_ondraaglijke_lichtheid_van_de_politiek/ Over Het land is moe: Verhandeling over onze ontevredenheid van Tony Judt. Vertaald door Wybrand Scheffer Weinig boeken grijpen je zo onmiddellijk naar de keel als Het land is moe van Tony Judt, weinig boeken geven op een dergelijke onmiskenbare manier al in de openingsparagraaf uiting aan een zin voor urgentie. Judt windt er geen doekjes om: ‘Er is iets fundamenteel mis met de manier waarop wij vandaag de dag leven. Dertig jaar lang hebben we de jacht op materieel eigenbelang als een deugd beschouwd […]. We weten wat dingen kosten, maar we hebben geen idee wat ze waard zijn. Van een rechterlijk oordeel of een juridische stap vragen we ons niet meer af of die terecht, eerlijk, rechtvaardig of juist is, en al helemaal niet of die zal bijdragen aan de totstandkoming van een betere maatschappij of een betere wereld. Hoe moeilijk de antwoorden soms ook konden zijn, ooit waren dat dé politieke vragen. We moeten opnieuw leren die vragen te stellen.’ Van meet… Essay 2010-06-09T08:58:43+00:00 Dirk De Schutter