http://www.dereactor.org/ nl Copyright 2013 2013-05-17T15:49:43+00:00 http://www.dereactor.org/home/detail/kussen_in_oorlogstijd/ Over Wartime Kiss. Visions of the Moment in the 1940s van Alexander Nemerov . Wartime Kiss van Alexander Nemerov is een studie over de interpretatie en betekenis van tijd, geanalyseerd vanuit het oogpunt van een historicus en gericht op geschiedenis, fotografie, filmwetenschap en culturele geschiedenis in het algemeen. Maar het is in de eerste plaats een zeer persoonlijk, bijzonder goed geschreven boek dat je zelfs het adjectief ‘poëtisch’ zou kunnen meegeven. Niet alleen vanwege de gebeeldhouwde taal, de sterke emotionele betrokkenheid van de auteur en de originaliteit van zijn inzichten. Maar vooral ook in de zin van wat poëzie tot poëzie kan maken: het vermogen om ideeën, woorden, gebeurtenissen, die voorheen alleen als losstaande realiteiten bestonden, samen te brengen. Bijvoorbeeld de parade in New York na de Japanse capitulatie in 1945, de carrière van een waterballetkampioene, de fascinatie van filmsterren voor vliegtuigtechnologie en de sprookjesachtige romances die zo uit een toneelstuk van Shakespeare afkomstig lijken te zijn. Tegelijkertijd toont het boek nieuwe manieren om… 2013-05-17T14:49:43+00:00 Jan Baetens en Arnoud van Adrichem http://www.dereactor.org/home/detail/het_had_een_geweldige_novelle_kunnen_zijn/ Over Vertedering van Jamal Ouariachi. Aan het begin van Jamal Ouariachi’s roman raakt de naamloze protagonist vertederd door een stel kittens in een doos, achtergelaten door een onbekende. Het is deze wat bedaarde geëmotioneerdheid die allerlei handelingen, toestanden en gebeurtenissen tot gevolg heeft en een groot deel van deze lijvige roman aanjaagt. Oppervlakkig beschouwd gaat het verhaal over geworstel met de liefde, en dan wel van een man rond zijn dertigste jaar, in het Amsterdam van 2011 en 2012. Dat vermoed ik althans, er wordt aan de overkapping van de nieuwe Amsterdamse streekbusterminal gewerkt, maar het nieuwe Filmmuseum is nog niet af. De hoofdpersoon is een antiheld met wat je een wetenschapstechnologisch wereldbeeld zou kunnen noemen. Hij beschouwt zichzelf als een ‘keurig politieke correcte modelburger’. Verder is hij een vaak best vermakelijke sukkelaar die zijn studie filosofie niet heeft afgerond en na een mislukt avontuur als kroegbaas post sorteert.… 2013-05-03T12:55:02+00:00 Jan-Willem Anker http://www.dereactor.org/home/detail/funes_de_allesonthouder/ Over Borges and Memory. Encounters with the Human Brain van Rodrigo Quian Quiroga. Anders dan de titel doet vermoeden, biedt Borges and Memory. Encounters with the Human Brain niet zozeer een analyse van Jorge Luis Borges’ literaire reflecties op de werking van ons geheugen. Rodrigo Quian Quiroga geeft de lezer eerder een overzicht van historisch en hedendaags onderzoek naar de manier waarop de hersenen functioneren. Borges vormt, anders gezegd, niet het onderwerp van zijn studie, maar is wel het belangrijkste vergelijkingspunt. Het komt misschien als een verrassing dat de in Argentinië geboren en getogen neurowetenschapper Quiroga niets wist over ‘Funes de allesonthouder’ en andere beroemde korte verhalen van Borges, toen hij begon te schrijven over de werking van het menselijk brein. Quiroga richt zich niet op het onderscheid tussen de geest en de hersenen, zoals hij zich ook niet echt mengt in de sinds Descartes klassiek geworden discussie over het verschil tussen lichaam en ziel. De behoedzame opstelling… 2013-04-29T11:20:38+00:00 Jan Baetens en Arnoud van Adrichem http://www.dereactor.org/home/detail/de_vrijblijvendheid_van_het_opene/ Over De keisnijders van Pieter De Buysser. We doen onze levens voor mekaar uit de doeken in geformatteerde verhaaltjes waarin griezelige dingen gebeuren die op het eind worden opgelost. Maar wie vertelt ons wonderlijke verhalen waarin ons gewone leven met elkaar griezelig onoplosbaar oplicht? Aan het woord is Gerrit, een van de keisnijders uit de gelijknamige debuutroman van filosoof en theatermaker Pieter de Buysser. De keisnijders zijn een legendarisch gezelschap van vier broers en zussen — Gerrit, Lis, Susan en Robbert — die in de prille eenentwintigste eeuw op een braakliggend terrein in Berlijn zijn gaan wonen, en met de brokstukken van de oude muur een nieuwe muur hebben gebouwd. Cirkelvormig, en van niets en niemand eigendom, is deze ‘sprakeloze kolos’ de aanstichter geworden van nieuwe gebruiken, praktijken en verhalen, die over de hele wereld uitzwermen en overal navolging hebben gekregen, in allerlei sectoren — van stedenbouwers tot bakkers. De leden van deze vrolijke gemeenschap, die doet denken aan de… 2013-04-25T05:51:55+00:00 Frank Keizer http://www.dereactor.org/home/detail/overwegend_links_met_de_stroom_mee/ Over De nieuwsfabriek van Rob Wijnberg . Op het moment dat ik aan deze kritiek over Rob Wijnbergs De nieuwsfabriek begin, staat op Wijnbergs nieuwe nieuwsplatform De Correspondent te lezen dat al 96,7 procent van de benodigde 15.000 leden binnen is om daadwerkelijk te kunnen beginnen. Wijnberg heeft zichzelf een maand gegeven om de 15.000 te halen. Het is nu acht dagen geleden dat hij met zijn wervingscampagne begon. Dat hij zo snel de finish in zicht heeft, kan een groot succes genoemd worden. De 100 procent heeft hij, wanneer u dit leest, ongetwijfeld gehaald, wat deels te danken is aan een minuut of tien reclametijd bij een veelbekeken Nederlandse talkshow op de publieke omroep. Een hype dus, in de journalistiek juist een fenomeen waar Wijnberg komaf mee wenst te maken. Dit toont aardig aan dat Wijnberg een dubbelzinnige figuur is, iemand die niet zozeer tegen de stroom in zwemt, als wel meezwemmend de… 2013-04-15T10:54:05+00:00 Jan-Willem Anker http://www.dereactor.org/home/detail/verzwegen_geschiedenis/ Over Manieren om naar huis terug te keren van Alejandro Zambra. Alejandro Zambra werd in 2010 in ons taalgebied geïntroduceerd met twee mooi verzorgde novellen: Bonsai en Het verborgen leven van bomen. De jonge Chileense auteur kende meteen succes met zijn verhalen over twijfelende schrijvers die de leegte in hun levens onder woorden probeerden te brengen. Nogal wat mensen bleken vooral gecharmeerd door het romantische aspect van zijn boeken. Het cliché van de lijdende kunstenaar die zijn ziel en zaligheid op papier zet en zo troost biedt aan de gewone sterveling, leek terug van nooit helemaal weggeweest. Toch had Zambra zijn lezers veel meer te bieden. Het had er namelijk alle schijn van dat de leegte waarover hij schreef, gevuld was met iets waarover hij moeilijk spreken kon, laat staan schrijven. Steeds resoneerde er een geschiedenis mee waarover alleen gezwegen leek te kunnen worden. In zijn derde roman, Manieren om naar huis terug te keren,… 2013-04-04T11:21:43+00:00 Matthijs de Ridder http://www.dereactor.org/home/detail/theater_tussen_markt_en_democratie/ Over Resetting the stage. Public Theatre between the Market and Democracy van Dragan Klaic . Op 21 maart vond in Gent de eerste ‘Staat van de Poëzie’ plaats. Bedoeling was om alle (of in elk geval zo veel mogelijk) belangrijke spelers uit het poëzieveld – dichters, uitgeverijen, tijdschriften, bibliotheken, overheden, belangenverenigingen, literaire organisaties, lezers, enzovoorts – samen te brengen om vanuit hun eigen perspectief te spreken over de stand van het genre. En vooral om na te denken over strategieën om de plek van de poëzie, hoe marginaal ook, op het publieke forum te verdedigen. Een week eerder stond de Algemene Vergadering van oKo (Overleg Kunstenorganisaties) in het teken van de vergroting en versteviging van het maatschappelijk draagvlak van de kunsten. Het zijn slechts twee van de vele manifestaties (en publicaties) over de verhouding tussen kunst en samenleving. De discussie is natuurlijk niet nieuw, maar de economische crisis heeft haar wel verscherpt. De combinatie van een verrechtsende politiek en een neoliberale economie, van een… 2013-04-02T09:04:44+00:00 Erwin Jans http://www.dereactor.org/home/detail/god_een_collega/ Over De maakbare man. Notities over transseksualiteit van Maxim Februari. Geborneerd - proloog Tommy Wieringa, schrijver, avonturier, rugbyspeler, vriend van echte kerels als A.L. Snijders, Joost Conijn en Jaap Scholten, schrijft in Paarshaas (Ga niet naar zee, 2010): Als ik mezelf niet in de hand houd, gaat mijn medelijden alle kanten op. Er is geen grens aan, het richt zich op torretjes in het water, hommels in het raam, een geknakte varen, de enkele schoen bij een verkeerslicht. Soms denk ik dat ik een meisje van twaalf ben. Ik heet Annemijn. Annemijn woont waarschijnlijk ook in jou. En zeker in mij. Zoals in ieder meisje van twaalf een oude Eskimo, een jonge moeder of een kale romanschrijver woont. We hebben allemaal een ‘aspectenpersoonlijkheid’, we beschikken allemaal over spiegelneuronen - en daardoor dachten we wel zo’n beetje te begrijpen wat het betekent om ‘in een verkeerd lichaam’ te wonen. Maar we hebben ons vergist. Erotiek - onderzoeksvraag In Park Welgelegen,… 2013-03-28T11:11:00+00:00 Martijn Knol http://www.dereactor.org/home/detail/het_onvermogen_om_ondemocratisch_te_denken/ Over De Multatuli's van Amerika. Democratisch denken in The Great American Novel van Graa Boomsma. Democratisch denken in The Great American Novel We leven in een land van pragmatisten. ‘Ideologie’ is in ons intellectuele klimaat een vies woord geworden. Op artistiek gebied, en zelfs – zeker als het aan sommigen ligt – in het politieke debat. Radicalere stemmen op de flanken als die van de SP en PVV worden met afkeuring aangehoord door het parlementaire midden. Het intellectuele debat heeft daar geen antwoord op, maar gaat erin mee. Bewegingen als Occupy en de Spaanse Indignado-beweging 15M worden door columnisten even snel opzij geschoven als door het parlement, vaak onder verwijzing naar het ontbreken van een haalbaar alternatief voor het mondiale kapitalisme. We zijn allemaal postideologisch of anders niet goed snik. Wie niet aansluit bij die communis opinio plaatst zichzelf bijna per definitie buiten elk serieus debat. Pragmatisme vs. politisering Dit armoedige gegeven levert soms vreemde producten af. Een voorbeeld daarvan is de ondertitel van Graa Boomsma’s nieuwe boek… 2013-03-14T08:45:46+00:00 Matthijs Ponte http://www.dereactor.org/home/detail/woorden_verdwijnen_ruimtes_verschijnen/ Over De zon in de pan van F. van Dixhoorn. Hoe houd je een poëzieliefhebber oneindig lang bezig? Je geeft hem of haar een briefje met aan allebei de kanten het opschrift ‘z.o.z.’ Of je geeft hem het nieuwe gedicht van F. van Dixhoorn, De zon in de pan. Daarin zal hij of zij een situatie aantreffen die vergelijkbaar is met het kindermopje. Op een pagina staan de volgende regels: om de ene na de andere om Slaat de lezer de pagina om, dan staat er: om de ene na de andere om Zoals poëziecriticus en Van Dixhoorn-kenner Rutger Cornets de Groot ooit opmerkte, is Dix (zoals de dichter ook wel genoemd wordt) met zo’n geste eigenlijk helemaal niet meer de minimalist waarvoor hij altijd wordt gehouden. Je moet zo’n pagina immers eigenlijk eindeloos omslaan, en dus oneindig lang lezen. Met twee pagina’s neemt de dichter een oneindige ruimte in. Cornets de Groot deed… 2013-03-11T08:00:16+00:00 Samuel Vriezen http://www.dereactor.org/home/detail/de_poezie_van_het_mogelijke/ Over The Poetry of the Possible. Spontaneity, Modernism, and the Multitude van Joel Nickels. De muze van het modernisme is mechanisch, zo stelde Hugh Kenner in zijn baanbrekende studie The Mechanic Muse (1987). Vandaar ook de in hoog-modernistische kringen zo wijdverspreide achterdocht jegens de spontaniteit. Daarin wordt spontaniteit beschouwd als een mythe, een illusie, een gevaarlijk geloof in achterhaalde, romantische noties van het geniale ‘ik’. De juistheid van deze opvatting over het modernisme wordt de laatste tijd steeds vaker in twijfel getrokken. Zo benadrukt Joel Nickels in The Poetry of the Possible. Spontaneity, Modernism, and the Multitude (2012) het belang van spontaniteit in modernistische teksten. Hij onderstreept, verrassend genoeg, zelfs de noodzakelijk politieke interpretatie van spontaniteit, die lang niet alleen verband houdt met het celebreren van de individualiteit van de dichter. In zijn boek werkt Nickels twee betooglijnen uit. In de eerste plaats wijst hij op de intrinsieke en systematische ambivalentie van spontaniteit. Hij onderscheidt een negatieve… 2013-03-09T14:26:47+00:00 Jan Baetens en Arnoud van Adrichem http://www.dereactor.org/home/detail/willen_delen_in_beweging/ Over Uitzicht is een afstand die zich omkeert van Bernke Klein Zandvoort. De debuutbundel van Bernke Klein Zandvoort, Uitzicht is een afstand die zich omkeert, staat vol observaties, beelden, indrukken. Veel waarnemingen komen uit het dagelijks leven in Londen, maar ook uit andere landschappen, en vaak worden deze observaties vermengd met impressies en wetenswaardigheden die ontleend zijn aan museumbezoek, films, gedachten en gesprekken. Het zijn meestal scherpe, treffende observaties, zoals dat heet, die beheerst en precies verwoord worden. Het vermogen om scherp te observeren is een veelgeprezen kwaliteit in de poëzie, al snap ik niet altijd goed waarom. Immers, wat moet ik met een precies geschilderd beeld? Een goede beschrijving kan adequaat zijn of niet, maar heeft in zichzelf veelal iets statisch, iets al te autonooms, alsof het precieze beeld mij helemaal niet meer nodig heeft. ‘Treffende’ observaties kunnen zo iets weg hebben van de vakantiefoto’s van anderen: betekenisvol voor wie ze heeft gemaakt, maar in mij wekken ze geen beweging… 2013-03-04T08:00:39+00:00 Samuel Vriezen http://www.dereactor.org/home/detail/stilisme_leidt_tot_potemkindorp/ Over Dit zijn de namen van Tommy Wieringa. De notendop: zinloze gebeurtenissen kunnen leiden tot een religieuze ervaring, en zelfs tot de stichting van een religie. Het is mogelijk om ook een hoogstaand literair werk tot een notendop te herleiden. Dit zijn de namen is echter geen hoogstaande literatuur. Ik zou het met de beste wil van de wereld zelfs geen literatuur kunnen noemen. Het is een boek dat naar literatuur neigt. De eerste 180 pagina’s van Dit zijn de namen vond ik oersaai. Dit is geen journalistiek argument. Groot euvel is dat de twee verhaallijnen elkaar zonder variatie beurtelings afwisselen, waardoor de boel maar niet op gang komt. Eerst hoofdpersonage Pontus Beg, een sentimentele, agressieve en op een nauwelijks geloofwaardige manier nogal ontwikkelde politiecommissaris die zijn joodse wortels ontdekt. Daarna een groep verwilderde migranten die het enige zwarte lid van de groep onthoofden om uit hun lijden verlost te worden. Wieringa legt uit: ‘Als de Joden hadden… 2013-02-27T11:46:41+00:00 Jan-Willem Anker http://www.dereactor.org/home/detail/tussen_kunst_en_kitsch/ Over Een kooi van klank van Anna Enquist. Door het recente prijzenfeest en benoemingscircus zou je haast vergeten dat er ook nog boeken uitkomen die het schijnsel van de aandacht verdienen. Vóór mij liggen twee titels die onlangs verschenen: De 100 beste gedichten voor de VSB Poëzieprijs 2013, gekozen en ingeleid door Saskia J. Stuiveling, en het Poëziegeschenk Een kooi van klank, van de hand van Anna Enquist. Gevoelig gezwatel Laat ik met het laatste boek beginnen, dat volgens de flaptekst gaat over ‘de rol van muziek op gebieden waar woorden ofwel (nog) geen betekenis hebben, bijvoorbeeld in de omgang met een heel jong kind, ofwel hun betekenis zijn kwijtgeraakt, zoals na een verpletterend verlies’. Gedichten van de schoonheid en de troost dus, die in NRC (‘een wonderschoon poëziegeschenk’) en De Standaard (‘een geschenk aan de poëzie’) veel waardering kregen. Waarschuwing vooraf: ik ben geen Enquist-fan. Haar werk gaat nogal… 2013-02-14T06:28:37+00:00 Arnoud van Adrichem http://www.dereactor.org/home/detail/max_weber_haalt_hard_uit_onder_anderen_naar_bart_de_wever/ Over De protestantse ethiek en de geest van het kapitalisme van Max Weber. ‘Alle dingen’, aldus Walter Benjamin in Eenrichtingstraat, ‘verliezen in een onstuitbaar proces van vermenging en verontreiniging hun wezenstrekken, en dubbelzinnigheid neemt de plaats van het eigenlijke in.’ Hoewel het onzeker is of iets ooit volledig met een oorspronkelijke bedoeling kan samenvallen, moet het mogelijk zijn in gedachten beelden te creëren van quasi perfecte bestemmingen van mensen, voorwerpen en fenomenen. Max Weber (1864-1920), Duits econoom en socioloog, bedacht in zijn Methodologie van de sociale wetenschappen daarvoor de term ‘ideaaltype’: een constructie die hoogst uitzonderlijk in volstrekt zuivere vorm bestaat, maar die toch aangeeft waarom iets bestaat en hoe het ons handelen richting kan geven. Ideaaltypes kunnen situaties en feiten structureren en benoemen, als spelregels die bijvoorbeeld Monopoly en Levensweg van elkaar onderscheiden, zonder ooit één concreet spelverloop te beschrijven. Twee recente vertalingen van beroemde teksten van Weber maken precies dat mogelijk: de wezenstrekken van menselijke activiteiten bepalen,… 2013-02-11T10:38:04+00:00 Christophe Van Gerrewey