http://www.dereactor.org/ nl Copyright 2012 2012-02-01T13:39:30+00:00 http://www.dereactor.org/home/detail/de_glimlach_van_de_rijken/ Over De laatste middagen met Teresa van Juan Marsé. Vertaald door Mariolein Sabarte Belacortu Daar komt ze aanlopen, Teresa: ‘Ze had zo’n kleine persoonlijke chaos om zich heen, als bevestiging van het bestaan van de ware, solide luxe – de ceintuur van haar jas viel er bijna helemaal uit en sleepte met de gesp over de grond, uit haar ene jaszak piepte een roodzijden hoofddoek, haar blonde haar hing voor haar gezicht, en ze probeerde haar ene schoen, die tijdens het hollen was uitgegaan, met nerveuze bewegingen weer aan haar voet te krijgen -, een charmante slordigheid in de details die duidelijk aangeeft dat ze zich geen zorgen hoeft te maken over geld, vertrouwen heeft in haar eigen schoonheid en een intens, gepassioneerd en veelbelovend innerlijk leven heeft; een extra charme bij mensen die al door de natuur en de fortuin worden verwend.’ Drie romans van de Spanjaard Juan Marsé (1933) waren reeds vertaald in het Nederlands (Het meisje met het gouden slipje, De… Roman 2012-02-01T12:39:30+00:00 Joris Note http://www.dereactor.org/home/detail/doelgroepliteratuur/ Over Stadsliefde, scènes in Parijs van Adriaan van Dis. Fausto geloofde in een betere wereld. Wie niet in die dagen? Alles zou anders worden. Vooral ver weg, waar volken nog in knechtschap leefden. Ik verkeerde in die kringen, bij toeval, omdat ik een in Parijs wonende schrijver vertaalde die ook in de bevrijding geloofde. Ik wilde vooral mijzelf bevrijden. Jaha, zo kolossaal narcistisch wordt het alleen bij Van Dis. En ook voor de vetste kitsch kunnen we nog altijd bij good old Adriaan terecht: vertellen hoe de brandweer de bejaarde overbuurvrouw in een lijkenzak afvoert, terwijl je net aan het verhuizen bent en er dan ‘Partir c’est mourir un peu’ als titel boven zetten ... Je kunt je er over opwinden, je kunt je er niet over opwinden. Het kan natuurlijk niet, maar daar gaat het hier niet om. Merk Het gaat er om dat Adriaan van Dis helemaal geen literaire schrijver is. Van Dis is een literair… Good old Adriaan 2012-01-30T10:14:33+00:00 Gijsbert Pols http://www.dereactor.org/home/detail/100_gecertificeerd_proza/ Over Vossenblond van Rasha Peper. De afgelopen najaar verschenen romans Vossenblond van Rasha Peper en De verdovers van Anna Enquist voegen zich moeiteloos in het klassieke profiel van de literaire roman. De romans zoomen in op een veelbelovend geval, onthullen een gecompliceerde situatie en brengen intussen het ‘tweede verhaal’ te berde, gebruikmakend van de erkende technieken (motieven, symbolisch geladen gebeurtenissen) om die literaire dimensie vorm te geven. Plastische en puntige scènes: niet te lang, niet te kort, kleinere en grotere spanningsbogen, ritmische afwisseling, gedoseerde onthullingen, dialogen afgewisseld met een vertelstem, heldere woordkeus – alles is keurig verzorgd en volgens voorschrift. Beide auteurs willen ons rijker maken met hun boeken. De hoofdfiguur van Vossenblond verkrijgt inzicht. Op zeker moment valt het woord ‘epifanie’. Zoiets mogen we gerust als zinnebeeldig lezen voor de roman waarin dit gebeurt, een roman die gaat over voortschrijdend inzicht. Ook in De verdovers speelt inzicht krijgen in jezelf en de vraag… Roman 2012-01-20T09:36:28+00:00 Harold van Dijk http://www.dereactor.org/home/detail/de_clown_van_links/ Over Eerst als tragedie, dan als klucht van Slavoj Žižek. Vertaald door Ineke van der Burg Of Žižek een belangrijk filosoof is, daarover lopen de meningen uiteen. Dat hij een merkwaardig fenomeen is, daarover zijn de meesten het eens. Toen Žižek enkele weken geleden in de Brusselse Bozar een lezing gaf over ‘De erfenis (van) Europa’, kwam een ongezien aantal toehoorders (meer dan tweeduizend!) opdagen. Werpt die massale belangstelling een licht op het onschatbare gewicht van Žižeks woorden of zet ze integendeel de roemloze onbenulligheid ervan in de verf? Eerst als tragedie, dan als klucht: de titel is een citaat uit De achttiende Brumaire van Karl Marx. In een kritische repliek op Hegel stelt Marx dat alle wereldhistorische feiten zich niet enkel herhalen, maar dat ze de ene keer als tragedie, de andere keer als klucht gebeuren. Žižek gebruikt dat citaat om over het eerste decennium van de eenentwintigste eeuw na te denken, meer specifiek over de twee gebeurtenissen die het… Filosofie 2012-01-19T11:24:37+00:00 Dirk De Schutter http://www.dereactor.org/home/detail/afwijking_als_keuze/ Over De kunst van het wachten van David Nolens. Toegegeven, er gaan wat toevalligheden gepaard met het feit dat De kunst van het wachten hier nu pas wordt besproken, maar er blijkt geen betere periode om David Nolens’ laatste roman te lezen of te bespreken dan in volle eindejaarsperiode, of vlak daarna, wanneer we van nieuwjaarsdrink naar receptie hinken. Nolens schreef niet alleen een roman, maar ook en vooral een filosofische reflectie over de ratrace, het consumentisme en de moraal. Die tekenen zich nooit zo goed af als in de dagen tussen kerst en oud en nieuw. De kunst van het wachten vertelt het verhaal van Jack, partner in een succesvol reclamebureau, die zich in een moment van ergernis onttrekt aan het bedrijvige leven en door de zwerver Roman op sleeptouw wordt genomen. Ze trekken van Brussel naar Kopenhagen, van de Ardennen naar Tanger en naar Groenland, het beloofde land. De personages die Jack op zijn weg ontmoet hebben… Roman 2012-01-05T11:13:19+00:00 Lies Van Gasse http://www.dereactor.org/home/detail/een_ode_aan_de_contradictie/ Over De intellectuele verleiding van Frits Bolkestein. Repliek van de geperverteerde jeugd   Beste Odile, The test of a first rate intelligence is the ability to hold two opposed ideas in the mind at the same time, and still retain the ability to function. – F. Scott Fitzgerald, ‘The Crack-Up’, Esquire Magazine (februari 1936). Fascinatie was ook mijn deel. Laat ik beginnen met de openhartige erkenning dat het moeilijk is voor iemand onder de vijftig om De intellectuele verleiding zonder jeugdige recalcitrantie te lezen. Al spartelend en tegenstribbelend heb ik mij er doorheen gewerkt; elke paragraaf nageplozen op incoherenties, elk argument gewantrouwd. Ik heb mij gedragen als de bibliomane variant van een boer op een veeveiling. Leeftijdspolitiek De reden hiervoor is dat het boek een bepaalde leeftijdspolitiek predikt: het telkens terugkerende beroep op politieke ervaring en levenswijsheid, waarmee Bolkestein elke maatschappelijke bemoeienis van intellectuelen vol dedain van tafel veegt. Intellectuelen hebben… Essay 2011-12-29T10:32:29+00:00 Merijn Oudenampsen http://www.dereactor.org/home/detail/het_intellectuele_universum_van_een_politicus/ Over De intellectuele verleiding van Frits Bolkestein. Brief aan een jonge onderzoeker Beste Merijn, De doelstelling van dit boek is te laten zien hoe ideeën van intellectuelen mensen geregeld op het verkeerde been hebben gezet, aanzienlijke schade hebben veroorzaakt en slachtoffers hebben geëist. – Frits Bolkestein, De intellectuele verleiding (2011) In de gesprekken over politiek, democratie en esthetica, zoals we die bijna wekelijks voeren in onze onderzoeksgroep, vormt Frits Bolkesteins De intellectuele verleiding, Gevaarlijke ideeën in de politiek (2011) een intrigerende casus. Het is een fascinerend, bij vlagen slordig betoog, waarin de VVD-politicus, voormalig lid van de Europese commissie en bijzonder hoogleraar aan de Universiteit Leiden, laat zien hoe zijn politiek handelen en denken zich in de loop van zijn leven hebben gevormd. Het boek wordt gepresenteerd als het alternatief voor een dissertatie die nooit werd geschreven, omdat de afgestudeerde Bolkestein ruim vijftig jaar geleden het bedrijfsleven inging. Met deze openingszet markeert Bolkestein onmiddellijk zijn… Essay 2011-12-22T13:58:49+00:00 Odile Heynders http://www.dereactor.org/home/detail/van_nee_naar_niets/ Over Aan barrels van Harry Vaandrager. Wat toch met dat oeuvre van Harry Vaandrager? Net als zijn dichtbundel Wat telt is van niets gemaakt uit 2010, heeft zijn prozadebuut Aan barrels een zwarte kaft, legt de titel de nadruk op de destructie en het niets, en lijken de teksten te grossieren in provocerend en vulgair taalgebruik: ‘Hoeren zijn het hoeren, allemaal hoeren. Bloedgeil werd ik van haar gezwollen tepels (…) Moest wel happen in het tietenvlees. Verdomme, ik ben toch zeker de neukbaas.’ Gedateerde zwarte romantiek met een dosis punk in de combats? ‘Nee. Nee. Nee nee nee. Het is nee, en het blijft nee. Nee. Duidelijk? Niets anders dan nee. Voor altijd nee. Drie letters. N.E.E. Nee nee nee. Het is nee. Nee nee neeeee. Alleen nee. Nee, nog niet duidelijk?’ Dat is alvast mijn antwoord, en meteen ook het magistrale begin van Aan barrels. In een… Roman 2011-12-21T10:27:03+00:00 Hans Demeyer http://www.dereactor.org/home/detail/zo_mooi_kan_marxisme_zijn/ Over Why Marx was right van Terry Eagleton. Eerst maar even dit. Ik ben geen politicoloog, laat staan een kenner van de marxistische theorievorming. De kwaliteit van de interpretaties van het werk van Marx die Terry Eagleton in Why Marx was right voorlegt, kan ik daarom niet beoordelen. Maar dat lijkt me ook niet zo’n probleem, want Eagleton heeft nadrukkelijk geen academische ambities. Uitgaand van de belangrijkste argumenten die tegen Marx in stelling zijn gebracht, probeert Eagleton te laten zien hoe vruchtbaar het marxisme voor het politieke denken kan zijn – nog steeds, nee: juist nu, ‘in the wake of one of the most devastating crises of capitalism on historical record’, zoals hij het zelf uitdrukt. De belangrijkste vraag die aan het boek gesteld kan worden, lijkt me daarom of Eagleton daarin slaagt. En ik denk dat hij dat doet, om drie redenen. Vooroordeel Evenwel heeft de eerste reden vermoedelijk alleen betrekking op mijn eigen generatie, die na… Essay 2011-12-16T10:35:56+00:00 Gijsbert Pols http://www.dereactor.org/home/detail/tovernaarsleerlingen/ Over Stemvork van Jan Lauwereyns en Arnoud van Adrichem. Essays, gedichten, vertalingen Het geheel is vaak meer dan de som van de delen. Dat is zeker het geval met Stemvork, een collectief werkstuk van Jan Lauwereyns en Arnoud van Adrichem. Het is een opvallend en hybride boek geworden, niet eenvoudig te klasseren. En dat was duidelijk ook de bedoeling van de schrijvers. Het bevat essays, gedichten en vertalingen (onder andere Het Chinese notitieboek van Ron Silliman). Het staat daarenboven vol met foto’s en andere illustraties. Er is zelfs een soundtrack voorzien: de auteurs beginnen elk essay met de verwijzing naar een song en naar een film, die in de loop van het essay meer of minder expliciet in de argumentatie betrokken worden. De essays en de gedichten worden niet ondertekend. Ze zijn het resultaat van een vermenging van twee stemmen. En eigenlijk van nog veel meer stemmen: ‘Dan horen we misschien de weerklank van water nazinderen in het boek dat geschreven werd… 2011-12-09T12:06:06+00:00 Erwin Jans http://www.dereactor.org/home/detail/een_stap_terug/ Over Onder vrienden van Paul Baeten Gronda. Eigenlijk is er niets grondig mis met Paul Baeten Gronda’s nieuwe roman Onder Vrienden. En dat is nu net het probleem. Zijn twee vorige romans waren namelijk ook al prima zonder meer, en dus wordt het stilaan tijd dat Gronda eens die doorslaggevende roman aflevert die hij al sinds zijn debuut in zijn vingers heeft zitten. Gronda wist zichzelf in 2008 voor het eerst in de kijker te werken met het knappe Nemen wij dan samen afscheid van de liefde; een scherp, vlot, geestig en clichéschuwend portret van een in zichzelf gekeerde twintiger die zichzelf en de wereld stekelig becommentarieert om zijn emotionele kwetsbaarheid de baas te blijven. Misschien had Gronda daarmee niet meteen de meest originele thematiek uitgekozen, maar de roman bleef uit de buurt van pathetiek via een goed gedoseerde combinatie van stilistisch vakmanschap, uitzonderlijke taalsouplesse en een flinke dosis zelfrelativerende ironie. Het eindresultaat traceerde de contouren van… Roman 2011-11-30T11:51:36+00:00 Cin Windey http://www.dereactor.org/home/detail/zou_die_vent_proper_zijn/ Over Nestvlieders van Merijn de Boer. Wie met een verhalenbundel debuteert, kan er vergif op innemen dat de criticus de vertellingen in zijn eersteling met elkaar vergelijkt en wellicht tot de slotsom komt dat de auteur een onevenwichtige prozaverzameling heeft gepresenteerd. Laat ik het eerst maar eens anders doen. Als debutant Merijn de Boer zijn bundel had geopend met zijn De Gids-verhaal ‘Uit liefde voor Vestdijk’, in plaats van met ‘Overal leegte’, had hij de pavloviaanse boekbespreker nadrukkelijk ‘gestuurd’. De ik-figuur in dat verhaal zet een contactadvertentie in de krant: hij, veertiger en belegger, wil met iemand anders alle tweeënvijftig romans van Simon Vestdijk (her)lezen. Waarom per se Vestdijk? Omdat de belegger op zestienjarige leeftijd Simon Vestdijk ontdekte en omdat toen ook zijn isolement begon. Daar moet de lezer het mee doen. Brengt De Boer in ‘Uit liefde voor Vestdijk’ een hommage aan deze veelschrijver, die steeds minder wordt gelezen? Wil… Verhalen 2011-11-29T10:41:41+00:00 Graa Boomsma http://www.dereactor.org/home/detail/de_ongeneeslijke_genezer_die_niet_geneest/ Over Leegte lacht van Tonnus Oosterhoff. Het is misschien wel een van de persistentste gemeenplaatsen over het werk van Tonnus Oosterhoff, en waarschijnlijk over poëzie in zijn algemeenheid: de gedachte dat poëzie enkel een spel met taal is. In Leegte lacht, de nieuwe bundel van Oosterhoff, zijn de taalspelletjes, de verstoringen en verhaspelingen en de botsende registers opnieuw aanwezig, maar het zou een misvatting zijn te denken dat het hierbij om vrolijke Spielerei zou gaan. Het spel heeft bij Oosterhoff een grimmige ondertoon, zoals duidelijk wordt zodra je de bundel openslaat en het motto leest. Dat verwijst naar een uitspraak van VVD-kamerlid René Leegte, die op de vraag van een Trouw-journalist of transportwagens met radioactief afval bestand zijn tegen overstromingen, lachend antwoordt dat dat ‘een beetje sciencefiction [wordt]’. Zie daar de zelfgenoegzame grijns waarmee agenten van het globale kapitalisme de catastrofes en crises die het laat plaatsvinden weglachen. Daarvan onderzoekt Oosterhoff op luchtige toon,… Poëzie 2011-11-28T11:13:56+00:00 Frank Keizer http://www.dereactor.org/home/detail/de_twin_towers_van_hugo_bousset/ Over Vurige Tongen van Hugo Bousset. Wie de essaybundels van Hugo Bousset, hoogleraar moderne Nederlandse literatuur in Brussel en hoofdredacteur van DW B, door de jaren heen heeft gevolgd, kan niet anders dan bewondering hebben voor zijn literaire vraatzucht en zijn niet aflatend enthousiasme. Hier is niet alleen iemand aan het werk die beroepshalve veel leest, maar iemand die dat ook met passie doet. Na 11 september In zijn recentste bundel Vurige tongen bespreekt Bousset maar liefst achtentwintig romans, ook van een aantal buitenlandse auteurs (Murakami, Coetzee, Sebald…). Met de ondertitel Essays over romans na 11 september lijkt meteen de rode draad gegeven voor de selectie van de romans en het kader waarbinnen ze gelezen worden.  9/11 is natuurlijk een zwaar symbolisch opgeladen moment. De aanslagen op de Twin Towers worden wel vaker (terecht en ten onrechte) gebruikt om de breuk tussen de éénentwintigste eeuw en de voorgaande aan te duiden. Niet… Essays 2011-11-23T11:31:41+00:00 Erwin Jans http://www.dereactor.org/home/detail/zomaar_lopen/ Over Dichter van Remco Campert. 1. Over de verzen van Remco Campert zou ik kunnen schrijven vanuit mijn geheugen. Elders vertelde ik eens hoe ik in 1964 als veertienjarige mijn eerste afspraak ermee misliep: de heibel over de tv-uitzending met het gedicht ‘Niet te geloven’ was doorgedrongen tot onze Vlaamse krant - maar toen ik eindelijk de gewraakte tekst te lezen kreeg begreep ik het probleem niet, want wat betekende ‘naaide’? (Tegenwoordig staat ‘alles zoop en naaide’ als citaat in Van Dale.) In het volgende jaar kocht ik Kouwenaars bloemlezing Vijf 5tigers, waarin Camperts aandeel, dat nog altijd prima herleesbaar is, veruit het aantrekkelijkste bleek: ‘Avignon’, ‘Musici’, ‘Marianne Moore’... en ook ‘Kerken’, dat verraste door zijn buitenstaandersperspectief: Kerken staan in steden en dorpen, Verspreid door het land, zoals Benzinestations:                                 een man in… Poëzie 2011-11-14T10:41:20+00:00 Joris Note