Een bundel boordevol smaak

Deel Facebook Twitter / X LinkedIn

er vloog een vliegje in de vla

het is meteen gezonken.

het spartelde nog even na,

maar zwemmen valt niet mee in vla.

het vliegje is verdronken.

de moeder van het vliegje hield zich groot.

ze zoemde zacht: het was een zoete dood.

Dit is het openingsgedicht van de dichtbundel voor kinderen Er vloog een vliegje in de vla van het bekroonde duo Bette Westera en Sylvia Weve, die verscheen in augustus 2025. Het gedicht typeert Westera’s stijl die je ook terugvindt in haar eerdere bundels Uit elkaar en Doodgewoon. Met de nodige (klank)humor en speelsheid maakt ze iets verdrietigs en confronterend toch luchtig. De illustraties van Sylvia Weve zijn de kers op de taart. Ze ztten de gedichten nog meer kracht bij en prikkelen de fantasie. Dit smaakt naar meer.

Veelzijdigheid en inclusiviteit

Het valt op dat de bundel niet alleen gedichten bevat, maar ook speelse recepten, grappige cartoons, informatieve teksten en (verzonnen) verhalen. Niet alleen de verschijningsvormen in de bundel zijn divers. Ook de inhoud kent een breed palet aan smaken. Het thema ‘voedsel’ vormt de rode draad. Het boek is opgebouwd uit zes delen met hoofstukken als ‘Eten en gegeten worden’ en ‘Broodje gezond’. In deze delen komt de veelzijdigheid van het alledaagse onderwerp eten voorbij; van een bittere buurman die met weemoed naar vroeger kijkt, dure boodschappen, een sonde, de spijsvertering tot bijvoorbeeld het familiediner. Het brede palet voor wat betreft de vorm en inhoud nodigt uit om telkens nog een gedicht te lezen.

Westera gaat in haar bundel ook over de landsgrenzen heen. In ‘Vogelspin’ lees je bijvoorbeeld over een typisch Cambodjaans gerecht: de gebakken spin. En ‘Krekelkweker’ gaat over de jongen Kobe in Kenia die net als zijn vader en broer krekelkweker wil worden. Door eetculturen uit andere landen in haar gedichten op te nemen, laat Westera zien dat poëzie bij uitstek geschikt is om culturele diversiteit te verkennen. Ze brengt je in contact met andere eettradities door te schrijven over bijvoorbeeld de madenkaas casu marzu uit Italië. In dit gedicht transformeert Westera de menselijke beleving van het eten van madenkaas en spiegelt ze de beleving naar ons terug. Het lyrisch subject moet spugen bij het eten van deze kaas en menig niet-Italiaanse lezer zal zich hierin herkennen.

Niet alleen de eetgerechten ogen divers, ook de mensen die eten hebben uiteenlopende identiteiten en kenmerken. Zo lees je over kinderen die glutenvrij eten en over een meisje met anorexia. Ook is er een gedicht dat gaat over een kind met overgewicht. Westera laat treffend zien dat overgewicht niet altijd je eigen schuld is en je op moet passen met het uiten van vooroordelen:

Ik eet niet veel, integendeel.

Ik neem nooit friet, ik leef gezond, ik zit op atletiek.

Ik ben te dik door wat ik slik:

mijn medicijnen. Als ik die niet inneem word ik ziek.

Maatschappijkritisch

Het maatschappijkritische geluid uit bovenstaand gedicht klinkt in meerdere gedichten door. Het is duidelijk dat Westera’s poëzie zich op de linkerflank van het politieke spectrum begeeft. Met haar activistische ondertoon die in meerdere gedichten doorschemert, confronteert ze de lezer met de niet-duurzame voedselpraktijk en het dierenleed. Het zijn onderwerpen die waarschijnlijk vaak worden vermeden, omdat hiermee ethische waarden op de proef kunnen worden gesteld. Zo lees je in ‘Luizenglazuur’ over het roze suikerlaagje op roze koeken dat wordt gemaakt van uitgeperste dode woestijnluizen. Op het antwoord of dit een broodjeaapverhaal is, luidt het antwoord (jammer genoeg) nee.

Het wrange gedicht zelf eindigt met de versregel: ‘Vegetarische en veganistische zoetekauwen kunnen dus beter geen roze koeken eten.’ Ik vraag me af of de omnivoren ze nog wel voor zoete koek slikken na het lezen van het gedicht. Dat we dode koek voor zoete koek slikken beschrijft Westera in ‘aaseters’. Ze durft de lezer te confronteren met diens eigen hypocrisie:

We willen wel shoarma blijven eten

maar staan niet graag als lammergier te boek.

We eten aas, maar willen dat niet weten.

We slikken dode koe voor zoete koek.

Het gedicht ‘Wakker Dier’ spant op maatschappijkritisch terrein de kroon. De tekst liegt er niet om, doordat Westera schrijft over ‘een zwijnenstal vol platgedrukte biggen’ en een ‘verse worst in wording’. De illustratie bij dit gedicht versterkt het maatschappijkritische effect. Tekenaar Sylvia Weve koos voor een grote illustratie, verspreid over anderhalve pagina waarop tientallen verdrietige biggen bovenop elkaar te zien zijn. Westera opteerde bewust voor de titel van het gedicht, ‘want niemand hier heeft stro om op te liggen’. In de volgende strofe vol alliteraties wordt de titel nog duidelijker:

Wakker dier. De stal blijft altijd licht.

We liggen er te duwen en te dringen,

te wurmen en te woelen en te wringen.

We doen al wekenlang geen oog meer dicht.

Westera ontziet lezers dus niet van de harde werkelijkheid van zo’n ‘zwijnenstal’. Ze schrijft op confronterende wijze over een verse worst in wording dat een ‘Wakker Wezen’ moet zijn met een eigen leven. Haar poëzie is moedig; ze durft de werkelijkheid te laten zien zoals die is; ook als die ongemakkelijk is, ook aan kinderen of misschien juist aan kinderen.

Bovengenoemd tekstfragment verraadt de gelaagdheid van Westera’s teksten. Haar humor vol woordspelingen en rijm typeert de klasse waarmee ze deze bundel op een ontnuchterende manier over het alledaagse onderwerp ‘eten’ schreef. De humor werkt op meerdere niveaus – voor kinderen, voor volwassenen, en soms zelfs precies ertussenin. In het gedicht ‘Hazenhemel’ zijn de rollen omgedraaid: de hazen in de hemel hebben een geweer, daar nemen ze de jagers mee te grazen, de hazen schieten alle jagers neer. Ze kunnen er jägerschnitzeltjes bestellen, een biefstuk van de jager, en saté. De jagers zijn er allemaal het haasje.