Wankelende liefde

Deel Facebook Twitter / X LinkedIn

De zon is inmiddels weer een vertrouwd personage in ons dagelijkse leven, en de zomer is in zicht. Geen betere manier om de zomerliefde aan te wakkeren dan met een stralend stukje pulpliteratuur om in één zitting uit te lezen op een bankje in het park of bij de gracht.

Sytske Frederika van Koeveringes bondige Twee vrouwen (2025) is het derde pulpboekje uit de Pulpature-reeks van de les-bi-queer uitgeverij Velvet Publishers, die werd opgericht in 2023. Een van de kernwaarden van de uitgeverij is queer joy, een sentiment dat de pulpreeks eigen is – ook al begint dit boekje niet bepaald vrolijk. Het verhaal vangt aan op een zomerdag, midden in een stroef gesprek dat een relatiebreuk inluidt. Jip en Melle, twee vrouwen van rond de veertig, verlangen naar elkaar maar leven al een tijdje in onbegrip met elkaar. Het begin van het einde?

Een eeuwig literair thema

Romantische liefde en al haar kwalen, het is een tijdloos thema in de literatuur. Jip en Melle, respectievelijk kunstenares en rechercheur bij de Amsterdamse politie, zijn er niet nadrukkelijk naar op zoek. Desondanks vinden ze zichzelf telkens weer nieuwsgierig swipend op datingapps, waar ze elkaar leren kennen. Wanneer zij elkaar voor het eerst in levenden lijve treffen, om zeven uur ’s ochtends met een koffie op de Brouwersgracht, voelen ze meteen wederzijdse bewondering die hun ervaring met de romantische liefde doet wankelen.

Precies dat wankelen onderzoekt Van Koeveringe in Twee vrouwen. Iedere pagina is een verkenning van de gevoelens van de twee geliefden, beiden aarzelend op hun eigen manier. De onzekere Jip vraagt van meet af aan voortdurend raad aan het internet, waardoor zij in relatievoorschriften en -conventies verstrikt raakt. Melle daarentegen ervaart pas later, wanneer ze met haar vriendin samenwoont, een ‘alomtegenwoordige verwachting die door alles heen sijpelt’, die haar verstikt in haar relatie.

Van Koeveringe schetst in de luttele 130 pagina’s een eerlijk beeld van de complexiteit van relaties en hoe het kan voelen alsof ‘twee mensen niet mét, maar overduidelijk ook niet zonder elkaar kunnen.’ In het eerste hoofdstuk raast de storm van de breuk, een periode waarin Jip zich terugtrekt in een kunstenaarsresidentie en Melle, die thuis verkommert, buitensluit. Pas in het tweede hoofdstuk, de hoofdmoot van het boek, ontdekt de lezer hoe de relatie op een roze wolk begon, floreerde, en uiteindelijk kon ontsporen. De twee laatste, korte hoofdstukken vormen een genuanceerde reflectie op dat hoogte- en dieptepunt. Het resultaat van dit geheel is een gedetailleerde weergave van de binnenwereld van twee personages, een uiterst menselijk portret.

Af en toe dreigt het gedetailleerde echter net te veel te worden. Een alwetende verteller kruipt afwisselend in de hoofden van Jip en Melle, en licht de emoties die zij voelen expliciet toe. Ironisch genoeg had iets minder directe communicatie, naar de lezer toe in dit geval, het boek dus kunnen baten. Soms riskeert het verhaal droog of herhalend te worden – bijvoorbeeld wanneer voor de zoveelste keer duidelijk wordt dat Melles terughoudendheid geworteld is in een opgesloten gevoel, ‘omdat Jip haar steeds beter leert kennen, geduld heeft, ook gewoon haar eigen weg gaat, maar ondertussen toch de enige is die steeds dichterbij komt.’ Want ‘hoe dichterbij ze komt, hoe angstiger Melle wordt.’

Er ontbreekt als het ware af en toe een dwingende spanning, die in een pulproman voortdurend aanwezig mag zijn. Het verlangen naar toenadering dat wordt gecontrasteerd met de moeilijkheden binnen de relatie en de individuele onzekerheden wordt dan wel beschreven, maar als lezer kon ik dat niet altijd even goed voelen. Er ontbreekt hier en daar durf. Je zou kunnen zeggen dat dat eigen is aan de personages, maar tegelijk is het een beetje jammer.

Queer joy

Tot een echt hoogtepunt komt Twee vrouwen niet. Aangezien het verhaal volledig inzet op reflectie, blijft de status quo tot en met het einde behouden. Een dappere zet voor een pulproman, die weliswaar voor enkele mooie scènes en gedachten zorgt. Zo vinden Melle en Jip elkaar voor het eerst weer door in stilte te videobellen terwijl ze zich elk bezighouden met hun eigen favoriete activiteit (lezen en schilderen). Die kwetsbaarheid zorgt voor een welgekomen luchtigheid.

De essentie en het motto van Velvet Publishers blijven daardoor meer dan intact: de uitgeverij werd opgericht vanuit een verlangen naar aandacht voor verhalen waarin queer joy verzekerd is. Dat is de grote troef van dit boekje, evenals de Pulpature-reeks in haar geheel: ze serveert lesbische verhalen om zonder vrees weg te lezen en jezelf in te herkennen.

Daarmee zuivert Van Koeveringe, bij wijze van neveneffect, twee historische teleurstellingen. Allereerst weerklinkt in haar Twee vrouwen geen enkele echo van het tragische karakter dat de traditionele lesbische pulp uit het midden van de twintigste eeuw kenmerkte – geen vrouw die op vrouwen viel kwam die verhalen heelhuids door. Daarnaast zorgt ze voor een nieuwe associatie bij een titel die menig lezer al bekend in de oren zal hebben geklonken. Maar Van Koeveringe koos naar eigen zeggen niet bewust voor de vergelijking met Twee vrouwen (1975) van Harry Mulisch. Gelukkig maar, want net als de traditionele lesbische pulpromannetjes heeft Mulisch’ moderne interpretatie van de mythe van Orpheus en Eurydice een behoorlijk traumatisch einde.

Hoewel Twee vrouwen van Van Koeveringe evenmin een uitsluitend vrolijk liefdesrelaas is, behandelt het haar lesbiennes als volwaardige, psychologisch uitgediepte personages. ‘Ik voel allemaal dingen waarvan ik niet eens wist dat het bestond en belangrijker nog: zonder dat ik het wil’, constateert Melle. De grammaticale slordigheid in Melles gedachte wil ik hier over het hoofd zien – al had de redactie, zelfs met het pulpgenre in gedachten, over het algemeen vaker mogen ingrijpen, bijvoorbeeld bij het gebruik van foute verwijswoorden zoals hier en wel vaker het geval is in het werkje. Dat terzijde, Melle legt de kern van het verhaal in ieder geval duidelijk bloot: het zijn deze nieuwe gevoelens waarmee de personages voorzichtig leren leven.

Literatuur met hoofdletter L moet de lezer bij Twee vrouwen niet verwachten. Maar wie op zoek is naar een eerlijk, warm verhaal over romantische liefde om de zomer te vieren, heeft met dit lesbisch pulpboekje een goede match.