Deel Facebook Twitter / X LinkedIn
Wanneer je als recensent zeker wilt weten dat je een literair werk in de juiste categorie plaatst, kun je altijd terugvallen op de NUR. De Nederlandse Uniforme Rubrieksindeling vertelt je of een uitgever een boek als proza, poëzie, roman of non-fictie heeft aangemerkt, zodat de boekhandelaar het werk in kwestie op een passende plek in het winkelschap zet. Ook wanneer je een bespreking over een boek wilt schrijven, is die indeling handig: een omslag geeft tenslotte niet altijd uitsluitsel over het genre.
Bij het interpreteren van Verkeerd verbonden (2025), het zevende boek van Laura van der Haar, sloeg ik die indeling er weer even op na. Het boek draagt de code NUR 301, die gereserveerd is voor literaire romans en novellen. Toch zijn er zo op het oog weinig redenen om Verkeerd verbonden als fictie te bestempelen: het hoofdpersonage (als we überhaupt van een personage kunnen spreken) heet Laura van der Haar en ook op het omslag ontbreekt het woord ‘roman’ of een andere toespeling op het mogelijk fictionele karakter van de inhoud.
En dan is er natuurlijk nog die inhoud zelf: die is niet zozeer verhalend van opbouw, maar vooral associatief. We volgen Laura (Van der Haar, zou ik in het geval van pure non-fictie schrijven) tijdens haar eind-dertigersleven in het immer bruisende Amsterdam, te midden van een woelig datingbestaan met verschillende mannen, een verhuizing met een keuken die maar niet geleverd wil worden en werkexcursies naar bijzondere uithoeken van Nederland, gecombineerd met het leven als alleenstaande moeder.
Laten we beginnen bij die mannen. Ze krijgen bijnamen als de Professor en de Fakir, omdat ze buitengewoon geleerd zijn of graag hippiebroeken dragen. Met elk van hen is wel iets mis: ze hebben last van bindingsangst of houden er nog een andere relatie op na – en toch wordt Laura op elk van hen smoorverliefd. Ongelukkig in de liefde, noemt een vriendin haar. Dat weerspreekt Laura, die zonder blikken of blozen beweert in haar leven al minstens twintig keer tot over haar oren verliefd te zijn geweest. Ze is juist heel gelukkig in de liefde – totdat ze dat niet meer is.
Net zo springerig is haar geest als het aankomt op de levering van haar IKEA-keuken, die steeds maar weer wordt uitgesteld. Of het nu komt doordat de kastfrontjes niet meer op voorraad zijn of omdat de verhuislift toch niet beschikbaar blijkt: dag na dag zit Laura van zonsopkomst tot zonsondergang (en soms zelfs ver daarna) in haar verder lege huis te wachten totdat ze opnieuw een telefoontje krijgt dat ook vandaag niet de dag zal zijn dat haar Amsterdamse appartement eindelijk bewoonbaar wordt. Met grote frustratie richt ze zich keer op keer tot klantenservicemedewerkers die net zomin als zij iets aan de situatie kunnen veranderen. De gesprekken monden uit in eindeloze monologen van Laura’s kant (‘Doetinchem is een vreemde plek. Zal ik je een vlug beeld schetsen, Tanya?’), waarop haar gesprekspartners zelden iets zinnigs terugzeggen – scènes die bij veel lezers door de herkenbaarheid en het bijna karikaturale karakter ongetwijfeld op de lachspieren zullen werken.
Verkeerd verbonden werd door dagblad Trouw al bestempeld als ‘misschien wel de eerste ADHD-roman van Nederland’. Zie daar ook een verklaring voor de dubbelzinnige titel Verkeerd verbonden: in haar eindeloze telefoongesprekken en swipeacties raakt Laura steeds in gesprek met mensen die haar niet verder helpen, maar in haar hoofd raken zaken net zo goed op een dusdanig associatieve manier met elkaar verknoopt dat recht vooruit denken haast onmogelijk is.
Daar moet je maar zin in hebben, als lezer. En toch maakt Van der Haar die trip helemaal de moeite waard. Dat is mede te danken aan de interessante en soms ronduit geestige wetenswaardigheden die ze continu opdiept: net als in haar roman De kuil (2023) beroept ze zich op haar achtergrond als archeoloog om de lezer deelgenoot te maken van haar fascinatie voor alles wat onder onze voeten leeft. Nu richt ze zich met al die feitelijkheden op de daaraan rakende thematiek van verval, waarover ze eerder voor magazine VICE schreef. Daarvoor gaat ze onder meer op bezoek bij een paardencrematorium (ook handig voor mensen met ernstig overgewicht) en Amsterdamse baggeraars (die zo nu en dan ook een lijk uit de grachten vissen).
Zo associeert, googelt en tindert Laura van alles bij elkaar – ogenschijnlijk losjes geconstrueerd, maar wanneer je beter kijkt wel degelijk uitgebalanceerd en met grote onderlinge samenhang. Al die impressies van haar dagelijks leven tonen het menselijk ongemak dat inherent onderdeel uitmaakt van ons mens-zijn. Die thematiek zet Van der Haar nog eens extra aan met mooie bespiegelingen over tijd en taal:
Zo’n beetje alle mensen zien het verleden als iets wat achter ze ligt. En de toekomst ligt voor ze. Zo is dat ook verankerd in de taal, in metaforen voor de tijd. Er is iets om naar uit te kijken, en er zijn dingen die je maar beter achter de rug kunt hebben. Moeilijke tijden zijn er om achter je te laten. Je moet vasthouden aan die stip op de horizon, ergens naartoe werken, nooit achteromkijken.
Gelukkig is Van der Haar weinig opzichtig in haar analyses wanneer het op de geest van haar hoofdpersonage aankomt. Hoogstens merkt ze ergens op dat het interessant is dat ze tegen onbekende klantenservicemedewerkers zo kan uitvallen, terwijl ze in de liefde compleet over zich heen laat lopen. Dat ze continu – al dan niet onder begeleiding van anderen – graaft op zoek naar diepgang, in het werk, de liefde en het leven, spelt ze gelukkig niet voor ons uit: dat kunnen wij lezers prima zelf invullen.
Of hier nu sprake is van fictie of non-fictie, blijkt volstrekt irrelevant, want Van der Haars manier van kijken naar de wereld is hoe dan ook aanstekelijk: nieuwsgierig, vol verwondering en met een gezonde dosis humor en zelfrelativering die we allemaal zo nu en dan weleens kunnen gebruiken.
Een signalement door Anne Louïse van den Dool over Verkeerd verbonden van Laura van der Haar.
Reacties
Je reactie zal pas verschijnen na controle op spam. Dat kan een paar uren of dagen duren.